Gemeenschapszorg netwerk; het alternatief voor de Dorpsraad

In onze participatiesamenleving wordt van burgers verwacht dat ze verantwoordelijkheid nemen voor hun eigen leven en omgeving. Veel gemeenten zijn dan ook op zoek naar manieren om de burgerparticipatie te stimuleren. In kleinere kernen is het ondersteunen van een Dorpsraad of Dorpsplatform daarbij een populair middel. Dat lijkt heel vanzelf-sprekend, want de mensen die hierin actief zijn voelen zich sterk betrokken bij hun samenleving en doen veelal goed werk voor hun gemeenschap. Toch zijn hier kanttekeningen bij te plaatsen.

Schijnbare representativiteit

Een Dorpsraad klinkt alsof dit een representatieve vertegenwoordiging van alle inwoners is. Dat is echter niet het geval. In de meeste gevallen is een Dorpsraad een stichting of vereniging met een bestuur. Dit bestuur is niet gekozen vanuit alle inwoners van het dorp. Deelname van de andere dorpsinwoners is ook niet gegarandeerd, daar dit afhankelijk is van de inzet van het bestuur. Natuurlijk bestaat een Dorpsraad uit goedwillende actieve burgers. De naamgeving impliceert echter een grote representativiteit, die veelal niet overeenkomt met de feiten.

‘Zelfbenoemde woordvoerder van alle inwoners’

Veel Dorpsraden doen hun best om inwoners bij hun activiteiten te betrekken. De schijnbare representativiteit zou daarom nog kunnen worden afgedaan als een gevolg van een wat ongelukkige naamgeving. De goede bedoelingen worden echter ook vaak verwoord in stevige doelstellingen: “De Dorpsraad heeft zich als taak gesteld om de belangen van het dorp te behartigen en waar mogelijk te faciliteren als intermediair naar de gemeente.” Bij een stichting heeft officieel alleen het bestuur zeggenschap. Ook bij een verenigingsvorm waar alle dorpsinwoners in naam zeggenschap hebben, blijkt dat veelal slechts een klein aantal leden werkelijk actief betrokken is. Dit betekent dat een beperkt aantal inwoners zichzelf impliciet tot woordvoerder van alle inwoners benoemt.

Gemeenschapszorg netwerk versterkt burgerparticipatie, cohesie en leefbaarheid

Er is een alternatief voor de Dorpsraad dat deze nadelen niet heeft: het Gemeenschapszorg netwerk. Alle burgerorganisaties en professionele organisaties in een lokale gemeenschap gaan hierin samenwerken om de leefbaarheid en cohesie te versterken. Met hulp van een profesionele Gemeenschapszorg Coördinator die de samenwerking organiseert, faciliteert en ondersteunt, wordt binnen de lokale gemeenschap een duurzaam samenwerkingsverband opgebouwd van burgers en professionals. Zij gaan samenwerken op basis van volledige gelijkwaardigheid, zonder een bestuur erboven. In het Gemeenschapszorg netwerk behouden alle organisaties daardoor hun gevoel van eigenaarschap en wordt een afwachtende houding voorkomen.

Met deze aanpak is in Beesd bijna drie jaar ervaring opgedaan, met zeer goede resultaten en veel nieuwe gezamenlijke initiatieven. Omdat vrijwel alle inwoners een band hebben met een van de aangesloten organisaties, is er een dorpsbrede eenheid en een levendige gemeenschap in Beesd ontstaan. Dit leidt tot een nadrukkelijke versterking van de actieve burgerparticipatie en van de cohesie en leefbaarheid in de gemeenschap. Burgers en professionals zorgen gezamenlijk voor een levendige en sterke gemeenschap, waarin veel aandacht is voor signalering en zorgpreventie en waarin kwetsbare mensen worden betrokken bij alle activiteiten. Zo gaan de inwoners samen zorgen voor hun gemeenschap.

Leefbaarheid en cohesie vragen om steun voor het midden

In de meeste plaatsen zijn heel veel initiatieven om de leefbaarheid en cohesie te versterken. Vrijwilligersorganisaties als sportclubs en ouderenverenigingen en professionele organisaties als scholen en thuiszorg. Ze doen allemaal goed werk, maar ze werken in heel veel gevallen niet samen. Deze eilandjescultuur heeft grote nadelen. Omdat de organisaties niet samenwerken ontbreekt het wij-gevoel, het besef onderdeel te zijn van een gemeenschap. Tevens worden hierdoor de krachten niet gebundeld om gezamenlijk de leefbaarheid en cohesie in de gemeenschap te bevorderen. En omdat de inwoners niet weten wat er allemaal gebeurt in hun gemeenschap, hebben ze het onterechte gevoel dat er ‘tegenwoordig nog maar weinig nabuurschap is’.

De Stichting Gemeenschapszorg Nederland heeft daarom als doel om de vrijwilligersorganisaties en professionele organisaties in een lokale gemeenschap met elkaar te verbinden. Door een netwerk te creëren waarin ze hun activiteiten met elkaar gaan afstemmen. Gezamenlijk activiteiten gaan ontwikkelen. En dit nadrukkelijk met de inwoners gaan communiceren. Dan ontstaat er een netwerk van organisaties die samen de leefbaarheid en cohesie in de lokale gemeenschap gaan versterken. Een Gemeenschapszorg netwerk.

Burgerinitiatieven van onderop verbinden steeds een klein deel van de gemeenschap.

Maar wat is hierin de rol van de overheid; naast haar rol van bovenaf ondersteunt deze toch al veel initiatieven van onderop? Zeker, daar zijn vele voorbeelden van. Burgers die zich inzetten voor kwetsbare inwoners, die een spel-, speel- en beweegtuin oprichten of een klusbrigade in het leven roepen. Dat is allemaal heel mooi en zinvol, maar er is wel een ‘maar’. Al deze burgerinitiatieven van onderop verbinden steeds een klein deel van de gemeenschap. Daarmee bieden ze een beperkte bijdrage aan de leefbaarheid en cohesie van de gemeenschap als geheel.

Om van deze losse initiatieven een duurzaam Gemeenschapszorg netwerk te maken is een trekker nodig, een professional die de mensen en organisaties bij elkaar brengt. Dit is de rol van de Gemeenschapszorg Coördinator, die midden in de lokale gemeenschap staat en ervoor zorgt dat de vrijwilligers en professionals in het netwerk elkaar vinden, versterken en ondersteunen. Daarmee vervult deze verbinder pur sang de middenpositie tussen de initiatieven van onderop en van bovenaf. De nauwe samenwerking tussen de organisaties wordt opgezet vanuit het dorps- of buurthuis, dat als neutrale en centrale locatie zeer geschikt is als ontmoetingsplek. Dit zal er toe bijdragen dat (veel) meer inwoners en organisaties het dorps- of buurthuis zullen ervaren als het maatschappelijk hart van de gemeenschap.

De Stichting Gemeenschapszorg Nederland ondersteunt bij het opzetten, opbouwen, ontwikkelen en verankeren van een lokaal Gemeenschapszorg netwerk. Om dit te laten slagen is de inzet van een professionele Gemeenschapszorg Coördinator essentieel, en daarvoor is ondersteuning nodig vanuit de overheid. Ook in de participatiesamenleving blijft deze immers verantwoordelijk voor het collectieve belang van de gemeenschap. Voor de versterking van lokale verbondenheid zijn initiatieven van onderop en bovenaf niet voldoende. Leefbaarheid en cohesie vragen om steun voor het midden.